ساخت گلخانه پلاستیکی؛ مزایا و مراحل انتخاب، طراحی و شروع کشت

ساخت گلخانه پلاستیکی از خرید سازه و کشیدن پوشش روی آن شروع نمی‌شود. نقطه شروع، پاسخ به چند سؤال است: چه محصولی می‌خواهید تولید کنید؟ شرایط آب‌وهوایی زمین چگونه است؟ آب و انرژی موردنیاز از کجا تأمین می‌شود؟ و محصول نهایی را به چه بازاری می‌فروشید؟

گلخانه زمانی انتخاب مناسبی است که سازه، پوشش، تجهیزات و برنامه کشت با یکدیگر هماهنگ باشند. تجربه گلخانه‌سازی اسپانیا نشان می‌دهد که حتی در یک کشور، برای همه مناطق و محصولات از یک طرح ثابت استفاده نمی‌شود.

در این راهنما، مزایای گلخانه پلاستیکی و مسیر تصمیم‌گیری از بررسی زمین تا شروع کشت را مرور می‌کنیم.

نمای داخلی گلخانه پلاستیکی با سازه فلزی و ردیف‌های کشت خیار

گلخانه پلاستیکی چیست؟

در گلخانه پلاستیکی، پوشش اصلی از فیلم‌های مخصوص کشاورزی ساخته می‌شود. واژه «پلاستیکی» به پوشش اشاره دارد؛ اسکلت گلخانه می‌تواند یک سازه فلزی مهندسی‌شده با تجهیزات کنترل اقلیم باشد.

بنابراین گلخانه پلاستیکی الزاماً یک تونل ساده یا سازه موقت نیست. این گروه، از تونل‌های مستقل تا گلخانه‌های چنددهانه مجهز به تهویه سقفی، آبیاری و کنترل خودکار را در بر می‌گیرد. نمونه پروژه Novagric در آلمریای اسپانیا، ترکیبی از سازه چنددهانه، تهویه سقفی و جانبی، کنترل اقلیم و جمع‌آوری زه‌آب است. منبع: پروژه آلمریای Novagric

برای آشنایی با خدمات و گزینه‌های اجرایی، صفحه سازه گلخانه‌ای راه نیک کشت را ببینید.

مزایای ساخت گلخانه پلاستیکی

۱. امکان انتخاب سطح سرمایه‌گذاری متناسب با پروژه

یکی از مزیت‌های این نوع گلخانه، تنوع در سازه و تجهیزات است. می‌توان پروژه را متناسب با محصول، فصل تولید و امکانات محل طراحی کرد.

راهنمای فائو، گلخانه‌های مدیترانه‌ای با کنترل اقلیم ساده‌تر را در کنار سامانه‌های پیشرفته بررسی می‌کند. نتیجه مهم این مقایسه، وجود یک بده‌بستان است: سرمایه‌گذاری کمتر ممکن است با محدودیت بیشتری در کنترل اقلیم و دوره تولید همراه باشد. بنابراین «ارزان‌ترین سازه» لزوماً مناسب‌ترین انتخاب اقتصادی نیست. منبع: راهنمای گلخانه‌های مدیترانه‌ای فائو

۲. امکان انتخاب پوشش متناسب با اقلیم و محصول

پوشش گلخانه فقط یک لایه محافظ نیست؛ در نور ورودی و رفتار محیط داخلی نقش دارد. هنگام انتخاب باید ویژگی‌های نوری، حرارتی، کنترل تشکیل قطرات، دوام و شرایط نگهداری آن بررسی شود.

ULMA اسپانیا نیز انتخاب فیلم پوشش را تابع شرایط اقلیمی و نیاز محصول معرفی می‌کند. برای همین، یک پوشش را نمی‌توان صرفاً به دلیل ضخامت یا تعداد لایه بیشتر، مناسب همه گلخانه‌ها دانست. منبع: پوشش‌ها و تجهیزات ULMA

۳. قابلیت تجهیز برای کشت حرفه‌ای

گلخانه‌های چنددهانه را می‌توان از ابتدا برای نصب سیستم‌های آبیاری، تغذیه، گرمایش، سایه‌اندازی و کنترل اقلیم طراحی کرد. نکته مهم این است که فضای نصب، ظرفیت سازه و مسیر تأسیسات پیش از ساخت بررسی شوند.

پروژه مجهز آلمریا نشان می‌دهد که پوشش پلاستیکی با کشت پیشرفته و مدیریت زه‌آب قابل جمع است؛ البته صرفه‌جویی در آب به وجود سامانه مناسب جمع‌آوری، تصفیه و مدیریت وابسته است و فقط با نصب پوشش اتفاق نمی‌افتد. منبع: تجهیزات پروژه Novagric

۴. امکان مدیریت بهتر دوره تولید

کشت زیر پوشش می‌تواند امکان زودرس‌کردن تولید یا ادامه کشت در بخشی از شرایط نامناسب فضای باز را فراهم کند. اما تولید در تمام فصل‌ها، نتیجه خودکار ساخت گلخانه نیست؛ به اقلیم محل، محصول و تجهیزات بستگی دارد.

Novagric در راهنمای انتخاب تونل نیز بر تناسب سازه با ارتفاع گیاه، سطح پروژه، نور و تهویه تأکید می‌کند. انتخاب گلخانه باید از نیاز کشت شروع شود. منبع: راهنمای انتخاب گلخانه تونلی

از تجربه اسپانیا چه چیزی یاد بگیریم؟

درس اصلی اسپانیا، کپی‌کردن یک شکل سقف نیست؛ هماهنگ‌کردن طراحی با شرایط تولید است.

تهویه را از ابتدا طراحی کنید

جای دریچه‌ها، سطح بازشوی واقعی و امکان ورود و خروج هوا باید قبل از ساخت مشخص باشد. در مناطق گرم، کمبود تهویه می‌تواند مزیت پوشش گلخانه را به مشکل تجمع گرما و رطوبت تبدیل کند.

ULMA برای اقلیم‌های مختلف، بازشوهای سقفی و جانبی متفاوت معرفی می‌کند. پژوهشی درباره گلخانه‌های مدیترانه‌ای اسپانیا نیز اثر افزایش سطح بازشوهای جانبی را بر اقلیم داخلی و تولید گوجه‌فرنگی بررسی کرده است. این منابع نشان می‌دهند که تهویه یک جزء اصلی طراحی است، نه وسیله‌ای که بعداً به پروژه اضافه شود. منبع: ULMA، پژوهش تهویه در اسپانیا

اگر روی دریچه‌ها توری ضدحشره نصب می‌شود، مشخصات توری و اثر آن بر عبور هوا نیز باید در طراحی لحاظ شود.

ارتفاع و دهانه را با شیوه کار انتخاب کنید

فضای داخلی باید با ارتفاع گیاه، روش هدایت بوته، رفت‌وآمد کارکنان و تجهیزات هماهنگ باشد. در نمونه گلخانه‌های مرتفع Novagric در مورسیا، افزایش فضای داخلی همراه با توسعه بازشوهای سقفی و جانبی و امکان حرکت بهتر ماشین‌آلات مطرح شده است.

پس ارتفاع بیشتر به‌تنهایی راه‌حل نیست؛ باید همراه با طراحی درست تهویه و بهره‌برداری بررسی شود. منبع: تجربه گلخانه‌های مورسیا

مقاومت سازه باید محاسبه شود

عنوان‌هایی مانند «اسپانیایی» یا «مدرن» جای محاسبات سازه را نمی‌گیرند. مقاومت در برابر باد و بارش باید برای محل اجرای پروژه و با توجه به مشخصات سازه بررسی شود. نوع اتصالات، مهاربندی، فونداسیون و بار تجهیزات و کشت نیز در این تصمیم مؤثرند. منبع: بررسی سازه در برابر باد و برف، Novagric

مراحل ساخت گلخانه؛ از کجا شروع کنیم؟

جدول زیر یک چارچوب عملی برای گفت‌وگو با طراح و مجری است:

مرحله موضوع بررسی خروجی موردنیاز
تعیین هدف محصول، فصل تولید و بازار فروش برنامه اولیه کشت و فروش
بررسی زمین دسترسی، شیب، زهکشی و شرایط اقلیمی ارزیابی تناسب محل
بررسی منابع مقدار و کیفیت آب، برق و سوخت ظرفیت واقعی بهره‌برداری
طراحی نوع سازه، پوشش، تهویه و تأسیسات نقشه و مشخصات فنی هماهنگ
برآورد ساخت، تجهیزات و هزینه‌های بهره‌برداری پیشنهاد مالی با حدود کار روشن
اجرا عملیات عمرانی، نصب سازه و تجهیزات پروژه مطابق نقشه مصوب
راه‌اندازی آزمایش تجهیزات و آموزش بهره‌بردار آمادگی برای شروع کشت

قبل از سفارش سازه، از طراح بخواهید مشخص کند چه مواردی در قیمت پیشنهادی وجود دارد و چه مواردی جداگانه تأمین می‌شود.

قیمت ساخت گلخانه پلاستیکی به چه عواملی بستگی دارد؟

قیمت هر مترمربع، بدون مشخص‌بودن دامنه کار، معیار کافی برای مقایسه پیشنهادها نیست.

در برآورد پروژه، این سرفصل‌ها را جدا کنید:

  • آماده‌سازی زمین و عملیات عمرانی؛
  • سازه، اتصالات و پوشش؛
  • دریچه‌ها و سامانه تهویه؛
  • گرمایش، سرمایش و سایه‌اندازی موردنیاز؛
  • تأمین و توزیع آب، آبیاری و تغذیه؛
  • برق، کنترل و تجهیزات پایش؛
  • نصب، حمل، راه‌اندازی و آموزش؛
  • سرمایه لازم برای شروع و ادامه نخستین دوره کشت.

این فهرست، پیشنهاد ما برای مقایسه شفاف قراردادهاست. دو قیمت را زمانی مقایسه کنید که مشخصات سازه، تجهیزات و تعهدات اجرایی آن‌ها یکسان باشد.

محدودیت‌هایی که باید قبل از ساخت بدانید

پوشش به نگهداری و تعویض نیاز دارد

شرایط محیط، کیفیت فیلم و نحوه نصب و نگهداری، در عملکرد پوشش مؤثرند. مشخصات و شرایط ضمانت باید از تأمین‌کننده همان فیلم دریافت شود؛ نمی‌توان یک عمر ثابت را برای تمام پوشش‌ها اعلام کرد. در راهنمای مصالح Novagric نیز پوشش و اجزای اتصال آن به‌عنوان بخش‌های مشخص سیستم سازه بررسی می‌شوند. منبع: مصالح و ساختار گلخانه

رطوبت زمستانی به‌اندازه گرمای تابستان مهم است

در هوای سرد، بستن دریچه‌ها برای حفظ گرما می‌تواند مدیریت رطوبت را دشوار کند. پژوهش آکادمی علوم کشاورزی چین درباره گلخانه‌های مناطق سرد، دقیقاً مسئله تنظیم هم‌زمان دما و رطوبت را بررسی می‌کند.

برداشت کاربردی برای پروژه‌های ایران این است که برنامه زمستانی نباید فقط به انتخاب وسیله گرمایشی محدود شود. منبع: پژوهش مدیریت دما و رطوبت CAAS

تجربه یک کشور، نسخه آماده برای زمین شما نیست

برای مثال، Agrobay ترکیه استفاده از گرمایش زمین‌گرمایی را در مجموعه خود شرح می‌دهد. این تجربه اهمیت منبع انرژی را نشان می‌دهد؛ اما چنین مزیتی را نمی‌توان برای زمینی که به همان منبع دسترسی ندارد فرض کرد. منبع: معرفی مجموعه Agrobay

تجهیزات کشت را بعد از اتمام سازه به یاد نیاورید

در کشت داربستی، طراحی مسیر ردیف‌ها و سیستم نگهداری بوته باید با سازه هماهنگ باشد. انتخاب نخ بوته و گیره بوته بخشی از آماده‌سازی کشت است؛ ظرفیت تحمل بار مجموعه نیز باید توسط طراح بررسی شود.

همچنین نیاز به شید گلخانه باید با نور موردنیاز محصول و برنامه کنترل گرما هماهنگ باشد. خرید تجهیزات پراکنده، بدون یک طرح مشترک، ممکن است به دوباره‌کاری منجر شود.

پرسش‌های متداول

آیا گلخانه پلاستیکی برای تولید تجاری مناسب است؟

بله؛ نمونه‌های تجاری چنددهانه و مجهز وجود دارند. مناسب‌بودن پروژه شما به طراحی، اقلیم، منابع و برنامه تولید وابسته است.

آیا ساخت گلخانه به‌تنهایی مصرف آب را کم می‌کند؟

خیر. روش آبیاری، برنامه تغذیه و مدیریت زه‌آب در مصرف آب نقش دارند. پوشش گلخانه به‌تنهایی تضمین صرفه‌جویی نیست.

آیا می‌توان طرح یک گلخانه اسپانیایی را عیناً اجرا کرد؟

الگوگرفتن مفید است، اما طرح باید برای باد، بارش، دما، آب و امکانات محل پروژه بازبینی شود.

برای دریافت پیشنهاد ساخت، چه اطلاعاتی آماده کنیم؟

موقعیت زمین، مساحت، محصول موردنظر، فصل تولید، وضعیت آب و انرژی و حدود بودجه را آماده کنید. این اطلاعات پایه، پیشنهاد اولیه را دقیق‌تر می‌کند.

از طراحی تا کشت با راه نیک کشت

برای بررسی طراحی و ساخت گلخانه پلاستیکی، مشخصات زمین و هدف تولید خود را با راه نیک کشت در میان بگذارید. مسیر پروژه باید از بررسی نیاز شروع شود و طراحی، ساخت، تجهیز و آماده‌سازی کشت را به یکدیگر متصل کند.

هدف، ساخت فضایی است که بتوان در آن کار کرد، شرایط تولید را مدیریت کرد و برای بهره‌برداری آن برنامه داشت.